STATUS: WYSŁANE: 16 luty 2026 online, 17.02.2026 – Poczta Polska, do Posłów 17-20 luty 2026

Skrót wystąpienia obywatelskiego do Ministerstwa Sprawiedliwości (28.01.2026)

W ramach projektu „Ustawy pod lupą” przygotowałam do Ministerstwa Sprawiedliwości wystąpienie dotyczące systemowego pozbawiania obywateli prawa do obrony poprzez przerzucanie na stronę nieprofesjonalną ciężaru opanowania skomplikowanych procedur procesowych — pod rygorem definitywnej utraty możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy.

Pismo nie dotyczy „formalizmu technicznego”, lecz modelu, w którym realne korzystanie z gwarancji procesowych staje się w praktyce zależne od kompetencji właściwych profesjonalnym prawnikom, mimo że obywatel nie ma obowiązku ani realnej możliwości ich nabycia. Mechanizm ten występuje nie tylko w sprawach cywilnych (w tym w trybach nakazowych), ale również w sprawach o wykroczenia i innych trybach uproszczonych o skutkach represyjnych.

Główne zarzuty i tezy pisma

1. Naruszenie prawa do sądu i prawa do obrony (art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) poprzez eliminowanie spraw i środków obrony z powodów proceduralnych, mimo istnienia podstaw do merytorycznego rozpoznania.
2. Naruszenie zasady państwa prawnego i zaufania do państwa (art. 2 Konstytucji RP) przez projektowanie i stosowanie procedur, które czynią ryzyko proceduralne dominującym nad oceną meritum.
3. Nadinterpretacja zasady „nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności” poprzez przenoszenie jej na procedurę (technikę działania organów państwa), skutkujące karaniem obywatela za brak umiejętności procesowych.
4. Skomplikowanie procedur jako bariera realnego dostępu do ochrony sądowej — wymogi, terminy i rygory są w praktyce dostosowane do profesjonalistów, nie do stron działających samodzielnie.
5. Pozorność instytucji przywrócenia terminu — w realiach orzeczniczych za „usprawiedliwione” uznaje się najczęściej tylko przyczyny skrajne, natomiast obiektywne życiowe ograniczenia strony nieprofesjonalnej są kwalifikowane jako zawinienie.
6. Nierównomierność obciążeń terminowych (ekonomia procesowa) — krótkie, zawite terminy po stronie obywatela (często 7 dni kalendarzowych) kontra brak porównywalnych zobowiązań terminowych po stronie sądów; skarga na przewlekłość ma ograniczoną skuteczność.
7. Tryby represyjne (wykroczenia): sankcja bez rozpoznania racji materialnej — możliwość utraty realnej informacji o zakończeniu sprawy i biegu terminu zaskarżenia (m.in. awizo), a w konsekwencji nakładanie sankcji bez rzeczywistej konfrontacji stanowisk i bez rozpoznania istoty sporu.
8. Charakter masowy zjawiska i „niewidzialność” części spraw — publiczne bazy pokazują tylko fragment skali, ponieważ wiele rozstrzygnięć nie jest publikowanych (brak uzasadnień z urzędu, koszty i formalności); w piśmie wskazano przykłady orzeczeń oraz przykład sprawy niepublikowanej.

Oczekiwania wobec Ministerstwa Sprawiedliwości

Wystąpienie zawiera żądanie merytorycznego odniesienia się do problemu i podjęcia działań, w szczególności:

• analizy przepisów i praktyki pod kątem skutków konstytucyjnych,
• rozważenia zmian legislacyjnych ograniczających eliminowanie spraw na etapie formalnym,
• wzmocnienia realnej funkcji przywrócenia terminu,
• ujednolicenia praktyki w ocenie winy strony nieprofesjonalnej oraz proporcjonalnego stosowania rygorów.

Informacja o skierowaniu pisma jest jawna i została przekazana do wiadomości posłów; w zależności od odpowiedzi Ministerstwa sprawa może zostać skierowana do Rzecznika Praw Obywatelskich lub do Najwyższej Izby Kontroli.

Pełna treść wystąpienia znajduje się pod linkiem:

WYSTĄPIENIE OBYWATELSKIE w sprawie systemowego pozbawiania obywateli prawa do obrony poprzez przerzucanie odpowiedzialności proceduralnej na stronę nieprofesjonalną